Kenmerken

Algemene kenmerken

De volgende algemene kenmerken van dyslexie worden genoemd in het Protocol diagnostiek en behandeling 2.0 (2013):

  • een traag/moeizaam leerproces specifiek voor lezen en spellen 
  • eventuele verbale werkgeheugenproblemen

Bij de volgende kenmerken gaat het erom dat dit proces niet goed lukt (er worden veel fouten gemaakt) of erg traag gaat:

  • niet snel of goed verwerken van spraakklanken 
  • niet snel kunnen benoemen van letters en cijfers 
  • niet snel of goed kunnen herkennen van geschreven woorden 
  • fouten maken bij of traagheid in de koppeling tussen letters en de daarbij behorende klanken 
  • fouten maken bij of traagheid in de koppeling tussen geschreven en gesproken woorden 

Bijna alle kinderen met leesproblemen hebben ook spellingproblemen. Hoewel met behulp van behandeling een functioneel lees- en spellingniveau behaald kan worden, is de traagheid van het lezen uiteindelijk het meest hardnekkige kenmerk. In het Nederlands is er sprake van een (relatief) transparante orthografie. Dit betekent dat de meeste (combinaties van) letters in het Nederlands op één manier worden uitgesproken. Het lukt de meeste kinderen met dyslexie dus wel om de klank-tekenkoppelingen goed te leren, maar het leestempo blijft vaak laag.

Braams (2019) heeft kenmerken van dyslexie onderverdeeld in kernsymptomen en een aantal nevensymptomen, die worden beschreven in het Handboek Dyslexie theorie en praktijk. Dit onderscheid is handig om te maken, omdat dit ook zicht geeft op minder voor de hand liggende symptomen. 

Kernsymptomen

Technisch lezen

  • Een traag leestempo
  • Moeite met het lezen van onbekende woorden
  • Relatief veel leesfouten
  • Moeite met hardop lezen
  • Lezen blijft een inspanning

Spelling

  • Veel spellingfouten
  • Inconsistente spelling
  • Meer spellingfouten bij schrijftaken waar spelling niet het hoofddoel is, dan in een dictee waar spelling wel het hoofddoel is

Begrijpend lezen en schrijven

Wanneer het technisch lezen meer moeite kost, blijft er vaak minder aandacht over voor het begrijpen van een tekst. Kenmerken van dyslexie bij begrijpend lezen is het herhaald lezen van zinnen of alinea’s om tot goed begrip te komen. Ook worden zinnen verkeerd begrepen omdat woorden overgeslagen worden tijdens het lezen. Daarnaast kan er sprake zijn van moeite met het begrijpen van de tekst door aandachts- of motivatieproblemen of vermoeidheid. Voor schrijven geldt dat naast het maken van meer spellingfouten, het ook vaker lastiger blijkt om precies op te schrijven wat er bedoeld wordt. Daarbij zijn zinnen grammaticaal vaak niet correct, worden veelal korte zinnen gebruikt en is het maken van aantekeningen lastig wanneer er ook geluisterd moet worden. 

Nevensymptomen

Op de volgende gebieden kunnen zich ook problemen voordoen, maar deze worden vaak minder snel aan dyslexie gekoppeld:

  • Mondelinge taalvaardigheden - bijvoorbeeld woordvindingsproblemen of moeite met vlot vertellen
  • Rekenvaardigheden - bijvoorbeeld moeite met automatiseren van sommen tot 20 en met de tafels, klokkijken en redactiesommen
  • Moderne vreemde talen - bijvoorbeeld moeite met het aanleren van nieuwe letter-klankkoppelingen, het leren van woorden en de spelling ervan
  • Geheugen  - bijvoorbeeld moeite met het onthouden van instructies, het leren en onthouden van feiten
  • Aandacht/concentratie - bijvoorbeeld beperkte snelheid van werken, moeite met focussen van de aandacht, moeite met uitvoeren van meerdere opdrachten tegelijk
  • Planning en organisatie - bijvoorbeeld moeite met het plannen van schoolwerk en het organiseren van de manier van leren

Zelf ervaren?

Zelf eens ervaren tegen welke verschillende problemen kinderen met dyslexie aan kunnen lopen? Ontdek het hier.

Lees meer